Các lỗi thời gian hay gặp
Hầu hết lỗi thời gian không đến từ những mốc lớn mà từ những chi tiết nhỏ được nhắc qua. Dưới đây là các lỗi nên soát trước tiên.
- Tuổi nhân vật không khớp với số năm đã trôi qua.
- Hành trình mất vài ngày nhưng nhân vật đi hết trong một buổi.
- Cùng một nhân vật có mặt ở hai nơi trong cùng một lúc.
- Mùa, thời tiết, lễ tết không khớp với mốc thời gian.
- Vết thương lành quá nhanh hoặc không bao giờ được nhắc lại.
- Nhân vật nhắc đến một sự kiện chưa xảy ra.
Chọn đơn vị thời gian cho truyện
Không phải truyện nào cũng cần lịch theo từng ngày. Truyện tu tiên trải dài hàng trăm năm có thể dùng năm và mùa. Truyện trinh thám diễn ra trong một tuần cần theo dõi đến từng giờ. Hãy chọn đơn vị nhỏ nhất mà cốt truyện của bạn thật sự cần.
Nếu thế giới truyện có lịch riêng, ghi quy tắc lịch một lần: một năm có mấy mùa, các tháng tên là gì, ngày nào là lễ. Chỉ cần nhất quán, không cần phức tạp.
Lập bảng thời gian: vài cột là đủ
Mỗi sự kiện quan trọng là một dòng. Thêm cột nhân vật có mặt nếu truyện có nhiều tuyến chạy song song.
Ghi cả những sự kiện chỉ được nhắc lại, như “mười năm trước, làng bị lũ cuốn”. Đó là những mốc mà các chương sau rất dễ viết sai, vì bạn chỉ nhắc chúng một lần rồi quên.
- Thời điểm trong truyện, theo đơn vị đã chọn.
- Sự kiện, viết ngắn gọn trong một dòng.
- Chương có sự kiện đó.
- Nhân vật có mặt, nếu cần.
Thứ tự xảy ra và thứ tự kể
Truyện có hồi tưởng hoặc kể xen kẽ có hai dòng thời gian: thứ tự sự việc xảy ra và thứ tự người đọc được biết. Nên giữ cả hai. Bảng thứ nhất giúp tránh mâu thuẫn. Bảng thứ hai giúp bạn kiểm soát lúc nào tiết lộ bí mật.
Một bí mật tiết lộ quá sớm làm mất căng thẳng. Tiết lộ khi người đọc đã tự đoán ra thì mất bất ngờ. Nhìn bảng thứ tự kể, bạn thấy toàn cảnh để chọn đúng thời điểm.
Chương 53 của Thương Hải Quan Trường là một ví dụ gọn: câu “Nếu liên quan người lớn, cậu đi chậm thôi.” cho người đọc biết có một tuyến người lớn, nhưng tuyến đó được để dành cho chương 54. Ghi mốc này vào bảng thứ tự kể thì chương 53 không lỡ lời.
Soát dòng thời gian trước khi đăng
Hết mỗi chặng, đọc lướt bảng thời gian và hỏi: có ai già đi hoặc trẻ lại sai không, có chuyến đi nào quá nhanh không, có vết thương nào bị quên không. Soát theo nhóm lỗi nhanh hơn nhiều so với đọc lại cả chặng.
Khi phát hiện lỗi ở chương đã đăng, bạn có hai lựa chọn: sửa ngược chương cũ, hoặc thêm một lời giải thích hợp lý ở chương mới. Nếu độc giả đã bàn tán về lỗi đó, cách thứ hai đôi khi tự nhiên hơn. Dù chọn cách nào, ghi lại vào bảng.
Ví dụ thật: một mã lô, hai mốc năm
Chương 103 của Tôi mở tiệm cầm đồ cho ma (Vong Ký - Sông Hương) mở bằng một mốc rất cụ thể: sáng sớm ngày 27 tháng 5, trời Huế quang tạnh sau ba ngày mưa dầm. Cũng trong chương này có một lời dặn đặt hạn: “Cứ giữ đúng niêm, đúng bảy ngày.”
Trong bản thảo mẫu ở trang chủ NovelCraft, chương này đi kèm một cảnh báo mâu thuẫn: mã lô NM-KD-1982/04 đã xuất hiện ở chương 100 với một mốc năm khác, cần đồng bộ lại dòng thời gian trước khi mở tuyến lăng Khải Định. Lỗi kiểu này rất khó bắt bằng mắt, vì hai lần nhắc cách nhau vài chương và đều nằm trong những đoạn trông bình thường. Ghi vào bảng thời gian, nó hiện ra ngay.
- Chương 100: mã lô NM-KD-1982/04 được nhắc, kèm một mốc năm.
- Chương 103, sáng 27 tháng 5: trời Huế quang tạnh sau ba ngày mưa dầm; tủ niêm số năm còn nguyên niêm.
- Hạn “đúng bảy ngày”: ghi rõ ngày bắt đầu đếm, để các chương sau không đếm lệch.
- Trước khi mở tuyến lăng Khải Định: đồng bộ mốc năm của mã lô.
Truyện có nhiều tuyến song song
Khi truyện chia thành nhiều tuyến, mỗi tuyến theo một nhóm nhân vật, lỗi hay gặp nhất là các tuyến trôi lệch nhau: tuyến này đã qua một tháng, tuyến kia mới qua vài ngày, rồi hai nhóm gặp lại như chưa có gì xảy ra.
Cách xử lý là thêm cột tuyến vào bảng. Trước mỗi lần các tuyến giao nhau, kiểm tra mỗi tuyến đang ở mốc nào. Nếu lệch, kéo tuyến chậm lên bằng một đoạn tóm tắt, hoặc để nhân vật nhận ra khoảng thời gian đã trôi qua.
Thời gian trong thế giới giả tưởng
Truyện tu tiên hay huyền huyễn thường có những khoảng thời gian rất dài như bế quan, tu luyện, ngủ say. Những khoảng này dễ làm lệch tuổi nhân vật và tình trạng thế giới. Khi nhân vật bế quan, ghi rõ lúc bắt đầu và lúc kết thúc, rồi tự hỏi: trong khoảng đó thế giới bên ngoài đã đổi gì, ai đã già đi, lời hẹn nào đã quá hạn.
Giờ giấc cũng có thể là một quy tắc thế giới. Chương 2 của Đèn Độ Hồn: Bỉ Ngạn Đỏ mở bằng câu: “Mưa đỏ vẫn chưa dứt, vậy mà đèn lồng ở bến Vong Xuyên lại sáng lên đúng giờ Tý.” Nếu giờ Tý là quy tắc của đèn, ghi nó vào bảng như một quy tắc; nếu là điều bất thường, ghi nó như một sự kiện. Hai cách ghi dẫn tới hai cách viết khác nhau ở các chương sau.
Một khoảng thời gian dài là cơ hội tốt để làm mới câu chuyện, nhưng chỉ khi bạn nhớ rằng thời gian cũng trôi với mọi người khác.
Danh sách kiểm tra thời gian trước khi đăng
Dùng danh sách này cho mỗi chương có nhắc đến thời gian, tuổi tác hay đường đi. Chỉ mất một phút, nhưng chặn được phần lớn lỗi độc giả hay bắt.
- Chương này diễn ra vào mốc nào trong bảng thời gian.
- Có nhân vật nào được nhắc tuổi không, tuổi đó có khớp không.
- Có chuyến đi nào không, thời gian đi có hợp lý với khoảng cách không.
- Thời tiết, mùa, lễ tết có khớp với mốc thời gian không.
- Có vết thương hay trạng thái nào từ chương trước cần được nhắc lại không.
Dòng thời gian trong NovelCraft
NovelCraft lưu sự kiện theo từng dự án và có phần phân tích để soát mốc thời gian, xưng hô và mạch truyện trước khi đăng. Bạn đọc kết quả theo mức độ, tự quyết định cách sửa, rồi chạy lại phần quan trọng sau khi sửa.
Đọc thêm:Hồ sơ nhân vật: mẫu điền sẵnHướng dẫn sử dụng NovelCraft