Tầng 1: Dàn ý cả truyện gói trong một trang
Viết đủ năm điểm, mỗi điểm một hai câu. Đừng viết dài hơn một trang; nếu cần nhiều hơn, có lẽ bạn đang lẫn chi tiết của tầng dưới vào đây.
Nếu chưa biết kết thúc, ghi kết thúc bạn đang nghiêng về. Có một đích tạm vẫn tốt hơn không có đích, và bạn luôn có thể đổi sau.
- Mở đầu: nhân vật đang sống thế nào, thiếu điều gì.
- Biến cố: sự việc buộc nhân vật phải hành động.
- Điểm giữa: nhân vật phát hiện điều làm đổi mục tiêu.
- Khủng hoảng: lúc mọi thứ tệ nhất, nhân vật mất gì.
- Kết thúc: nhân vật được hoặc mất gì, đã thay đổi ra sao.
Tầng 2: Chia thành các chặng
Mỗi chặng là một câu chuyện nhỏ nằm trong câu chuyện lớn. Với truyện đăng chương, một chặng thường kéo dài vài chục chương. Chặng có mục tiêu riêng, trở ngại riêng và kết bằng một thay đổi rõ ràng mà người đọc cảm nhận được.
Mẫu dưới đây đủ cho một chặng. Điền trước khi viết chương đầu tiên của chặng, và xem lại khi chặng kết thúc.
- Tên chặng và khoảng chương dự kiến.
- Mục tiêu của nhân vật trong chặng.
- Trở ngại chính và người gây ra nó.
- Điều thay đổi khi chặng khép lại: quan hệ, sức mạnh, bí mật được lộ.
- Lời hứa mới gieo cho chặng sau.
Tầng 3: Dàn ý từng chương
Chỉ lập chi tiết cho chặng đang viết, cùng lắm là chặng kế tiếp. Dàn ý chương cần ngắn: chương bắt đầu ở đâu, xảy ra chuyện gì, và kết thúc bằng câu hỏi nào khiến người đọc muốn mở chương sau.
- Điểm vào: nhân vật ở đâu, đang muốn gì.
- Diễn biến chính: vài nhịp, mỗi nhịp một dòng.
- Thông tin mới người đọc biết được.
- Móc cuối chương: câu hỏi hoặc tình huống còn treo.
Ví dụ: dàn ý chương 53 của Thương Hải Quan Trường
Thương Hải Quan Trường là một trong bốn bộ truyện ở phần bản thảo mẫu trên trang chủ NovelCraft. Lấy chương 53 làm ví dụ, dàn ý có thể ghi gọn trong bốn dòng. Để ý dòng cuối: dàn ý không chỉ ghi chương này có gì, mà còn ghi điều chương này chưa được nói.
- Điểm vào: trưa tan học, nắng Cửa Hàn đổ xuống sân trường; Minh Khang dắt xe ra chậm hơn mọi người.
- Diễn biến: sau câu Thu Hà nói ở cầu thang, Minh Khang cố giữ khoảng cách vừa đủ, không bám sát cô.
- Thông tin mới: câu “Nếu liên quan người lớn, cậu đi chậm thôi.” hé ra chuyện có dính tới người lớn.
- Móc cuối chương: giữ nhịp căng nhưng chưa lộ tuyến người lớn, vì tuyến đó dành cho chương 54.
Khi truyện đi lệch khỏi dàn ý
Truyện đi lệch là chuyện bình thường, đôi khi còn là dấu hiệu tốt: nhân vật đã đủ sống để tự chọn đường. Đừng cố ép truyện quay lại. Sửa dàn ý từ trên xuống: điểm lệch có ảnh hưởng tới dàn ý cả truyện không? Nếu có, sửa tầng một trước, rồi đến chặng, rồi mới đến chương.
Sai lầm hay gặp nhất là chỉ sửa dàn ý chương mà không sửa các tầng trên. Vài chục chương sau, dàn ý cũ và truyện thật đã thành hai câu chuyện khác nhau, và bản đồ không còn dẫn đường được nữa.
Nếu bạn quen viết theo cảm hứng
Không phải ai cũng thích lập dàn ý trước. Nhiều tác giả chỉ tìm ra câu chuyện khi đang viết. Với họ, dàn ý ba tầng vẫn dùng được, nhưng theo chiều ngược lại: viết trước, rồi ghi dàn ý của những gì đã viết.
Sau mỗi chương, ghi bốn dòng theo mẫu tầng ba. Sau mỗi chặng, tóm lại thành mẫu tầng hai. Bạn vẫn được tự do khám phá, nhưng luôn có một tấm bản đồ của con đường đã đi. Khi truyện dài ra, tấm bản đồ đó giúp bạn không vô tình viết lại một tình tiết đã dùng.
Những lỗi dàn ý hay gặp
Nếu thấy mình mắc lỗi thứ tư trong danh sách, cắt dàn ý chương xuống còn bốn dòng. Bốn dòng đủ để chỉ hướng; phần còn lại để dành cho lúc viết.
- Dàn ý chỉ có sự kiện, không có mục tiêu của nhân vật, nên chương nào cũng cùng một nhịp.
- Chặng không có thay đổi rõ ràng ở cuối, người đọc thấy truyện giậm chân tại chỗ.
- Mở quá nhiều tuyến phụ cùng lúc, không tuyến nào được khép lại.
- Dàn ý chương quá chi tiết, đến khi viết thật thì thấy gò bó và bỏ luôn dàn ý.
- Không có móc cuối chương, người đọc không có lý do mở chương sau.
Kiểm tra trước khi chốt dàn ý
Trả lời được hết các câu dưới đây thì dàn ý đã đủ vững để bắt đầu viết dài.
- Có thể kể lại cả câu chuyện trong một phút không.
- Mỗi chặng có một mục tiêu và một thay đổi rõ ràng không.
- Điểm giữa có thật sự làm đổi hướng, hay chỉ thêm một trận đánh.
- Kết thúc có trả lời câu hỏi đặt ra ở mở đầu không.
- Những lời hứa lớn đã có chặng dự kiến để trả chưa.
Lập dàn ý trong NovelCraft
Trong NovelCraft, Khung truyện làm đúng việc này. Bạn chốt premise, bối cảnh, nhân vật và các mốc chương trước, rồi mới đi vào chi tiết. Nên sửa ở cấp tổng quan trước khi tạo hàng loạt chương chi tiết, vì một lệch nhỏ ở premise sẽ nhân lên rất nhanh.
Dàn ý đã chốt cũng là nền để phần viết và phần phân tích hiểu truyện của bạn đang đi về đâu.
Đọc thêm:Cách viết truyện dài không lủng tình tiếtHướng dẫn sử dụng NovelCraft